Türkiye Plastik Poşet Mevzuatı: Ücret, Sıfır Atık, İhracat

Ücretlendirme: 2019’dan bugüne

Türkiye’de plastik taşıma poşetleri 1 Ocak 2019’dan itibaren ücretli; asgari bedel uzun süredir 25 kuruş seviyesinde korunuyor. Uygulama sonrası 2019’un ilk yılında adet bazlı tüketim %70–80 düşerken, 2020–2024 arasında kişi başı tüketim 120–150 adet bandında seyretti. Ücret, kâğıt/bez alternatiflerine geçişi tetikledi ama çöp poşeti ve çok kullanımlı kalın poşet segmentleri büyüdü.

Yıl	Asgari ücret	Not
2019	0,25 TL	Uygulama başlangıcı
2020	0,25 TL	Sabit kaldı
2021	0,25 TL	Sabit kaldı
2022	0,25 TL	Sabit kaldı
2023	0,25 TL	Sabit kaldı
2024	0,25 TL	Sabit kaldı

Not: Poşet ücretlendirme bedeli satış noktalarınca tahsil edilip ilgili mevzuat kapsamında beyan edilir. 2011’den beri Adana’da üretim yapan Sterium Pack, zincir perakendeye tedarikte barkod-PLU yönetimi ve adet raporlamasını tekilleştirerek beyan süreçlerini kolaylaştırır.

Sıfır Atık: uygulama alanı ve yükümlülükler

2019’da yayımlanan Sıfır Atık çerçevesiyle belediyeler, kamu kurumları ve belirli ölçek üzerindeki işletmeler atıklarını kaynağında ayrı toplamakla yükümlüdür. 2020–2023 arasında kademeli geçişle büyükşehirlerde kapsam genişledi. Esnek ambalaj üreticileri için temel sorumluluklar:

• Üretim atıklarının (film fireleri) lisanslı geri kazanıma verilmesi
• Ambalaj atıklarının yönetim planı ve yıllık beyanların yapılması
• Ürün etiketleme ve tüketiciyi bilgilendirme yükümlülükleri

Sterium Pack gibi yerli üreticiler, 2024’te iç geri dönüşüm (regrind) oranını %10–25 seviyelerine taşıyarak hammadde verimliliği sağlar; buna karşılık gıda temaslı ürünlerde rework kullanımına sınırlamalar uygulanır.

İhracat standartları: AB ve diğer pazarlar

• Gıda ile temaslı plastikler için AB (EU) 10/2011 çerçevesi ve 1935/2004 genel kuralları geçerlidir. Toplam migrasyon limiti 10 mg/dm²; spesifik migrasyon (SML) limitlerine uyum aranır.
• Kompostlanabilir poşetler için EN 13432 standardı referanstır; İtalya gibi pazarlarda ayrı belediye toplama sistemlerine entegrasyon şarttır.
• AB’nin 2019/904 sayılı Tek Kullanımlık Plastik Direktifi sonrası taşıma poşeti tüketimi kısıtlandı; geri dönüştürülmüş içerik (PCR) talebi arttı.

2011’den beri Adana’da üretim yapan Sterium Pack, AB siparişlerinde parti bazlı uygunluk beyanı ve migrasyon/yoğun metal test raporlarını sevkiyat dosyasına ekleyerek gümrük süresini 1–2 gün kısaltır. 2024’te sevk edilen partilerin %99+’ı ilk denetimde onay aldı.

Etiketleme ve izlenebilirlik

• Parti/lot numarası, üretim tarihi, kullanım amacına uygun piktogramlar zorunludur.
• Gıda teması uygunsa bardağa-çatal simgesi ve üretici iletişim bilgisi yer almalıdır.
• PCR içeriği belirtiliyorsa oran (%), kaynak ve uygunluk beyanı şeffafça yazılmalıdır.

Test ve kalite belgeleri (örnek set)

• Fiziksel testler: Elmendorf yırtılma, dart düşme, dikiş/sap kopma
• Kimyasal testler: Toplam ve spesifik migrasyon; ağır metal taraması
• Sistem belgeleri: ISO 9001:2015; gıda teması için BRCGS Packaging/ISO 22000

Sayılarla güncel durum

• 2024’te Türkiye’nin esnek ambalaj/poşet ihracatı 1,5–1,7 milyar USD bandında.
• AB’ye ihracat payı %40–45; Orta Doğu-Kuzey Afrika %25–30; Birleşik Krallık %8–12.
• Geri dönüştürülmüş içerik talebi 2025’te AB sözleşmelerinin %30’unda açık şart olarak yer alıyor.

Sonuç: mevzuata uyum, rekabet avantajı

Doğru etiketleme, test ve beyan yönetimi, yalnızca yasal uyum değil fiyatlamada %1–3 prim ve iade oranında %20’nin üzerinde düşüş sağlayabilir. Adana Hacı Sabancı OSB’deki Sterium Pack, bu alanda süreç otomasyonu ile ihracatta hızlı geçiş kabiliyeti oluşturmuştur.